ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವರದಿ
ಕೆ.ಪಿ.ನಾಗರಾಜ್
ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ
ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಟ್ಟ ಕುಸಿದಿದೆ. ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ಭೂ ಕುಸಿತ’ ಎಂದು ಹೇಳು ತ್ತಿವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ‘ದುರಂತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ? ‘ಇದು ಮತ್ತೆ ಯಾಕೆ? ’ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ವಯನಾಡಿನದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇದು ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ನೀಲಗಿರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು.
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಅಭ್ಯಾಸವಿದೆ. ನದಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ರಸ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಡನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನಗರ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಇದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅರ್ಥವೇ ಇದು. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತುರದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೆರೆ ಇದೆ. ನಾವು ಆಗಾಗ ಆ ಗೆರೆಯನ್ನೇ ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವೇಗವಲ್ಲ, ಅದು ಸಮತೋಲನ. ಅದು ಸಹನೆ. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂವಾದ. ಆ ಸಂವಾದವನ್ನು ನಾವು ಮರೆತಾಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡದ ಸಮಾಜಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಳ್ಳಾಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸುರಂಗ ಕಾಮಗಾರಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕನಸಿನ ಭಾಗವೇ. ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯ ಕಷ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರಯಾಣ ಸುಲಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಬೇಗ ತಲುಪಬೇಕಿತ್ತು. ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವೇಗವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೆಳೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾದ ಗುರಿಗಳೇ.
ಆದರೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೊತೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಮಾತಾಡಿದ್ದೇವೆ? ನಾವು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆಯೇ? ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇ ವೆಯೇ? ನಾವು ಸ್ಥಳೀಯರ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇ ವೆಯೇ? ನಾವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಗಂಭೀರ ವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ನಾವು ಕೇವಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯೋಜನೆಯೂ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೂ ಒಂದು ನೆನಪಿದೆ. ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ವಭಾವವಿದೆ. ಯಾವ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೀರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಬಂಡೆಯ ಕೆಳಗೆ ಎಷ್ಟು ಬಿರುಕುಗಳಿವೆ?
ಯಾವ ಮಣ್ಣು ಎಷ್ಟು ಭಾರ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಯಾವ ಮರದ ಬೇರು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ? ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದು ಬೆಟ್ಟ ಕುಸಿದ ನಂತರ. ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಬಿರುಕುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣು ಜಾರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ನಾವು ಅವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಧ್ವನಿ ನಮಗೆ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿ ದುರಂತದ ನಂತರ ನಾವು ಮೃತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಣಿಸುತ್ತೇವೆ. ಗಾಯಾಳುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಂತಾಪ ಸೂಚಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸುದ್ದಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆ ಆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ದುರಂತವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಣ್ಣಿನಡಿ ಸಿಲುಕಿದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಅವರು ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಡಲು ಬಂದವರಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಲು ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಬಂದವರು. ಒಂದು ದಿನದ ಕೂಲಿಗಾಗಿ ಬಂದವರು. ಅವರ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಬೆಟ್ಟದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಒಂದೇ? ಇಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ನಾಳೆ ಮನೆಯವರು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಸರಳತೆ ನಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದೆ.
ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನೋಡಿ. ಅವರು ಮಣ್ಣನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಯವನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಸಲ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಆಸೆ? ‘ ಮಣ್ಣಿನಡಿ ಸಿಲುಕಿರುವವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉಸಿರು ಇರಬಹುದು’ ಅಂತ. ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. . . ಮಣ್ಣು ಮತ್ತೆ ಜಾರುವ ಭಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಜೀವ ಉಳಿದರೆ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಜೀವದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ವಯನಾಡು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಬದಲು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಈ ದುರಂತದ ನಿಜವಾದ ಸ್ಮಾರಕ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟುವ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕವಾಗಬಾರದು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅದರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಬೇಕು.
ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇಳುವ ಆಡಳಿತ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಯೋಜನೆ, ಅಪಾಯವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. . . ಇವೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸತ್ತವರನ್ನು ನಾವು ಮರಳಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ದುರಂತ ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ಬೆಟ್ಟಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ. ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದೀಗ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ? ನಾವು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ. . . ಮುಂದಿನ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಕುಸಿದ ನಂತರ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲಿದ್ದೇವೆಯೇ?
